English پارسی Русский Kurdi کوردی Тоҷики بلوچی پشتو دری اردو हिन्दी Ирон گیلکی
مازرونی հայերեն آذری لری
Welcome
Login / Register

آتشکده‌ی «آذرفَرَنبَغ»، روزگار غم‌باری دارد

به گزارش از امرداد

خبرنگار اَمُرداد – سیاوُش آریا :
تاراج‌گران به یکی از آتشکده‌های بزرگ و ارزشمند ساسانی و کهن ایران در جنوب کشور دستبُرد زده و آن را زیر و رو کرده‌اند. آنان در جای‌جای این تپه‌ی ارزشمند که ویرانه‌های آتشکده‌ی نامدار «آذر فَرَنبَغ» بر روی آن استوار بوده، کَنده‌کاری‌های غیرمجاز انجام داده و گودال‌های بزرگ و ژرفی(:عمیقی) را پدیدار ساخته اند. از دگرسو، خاکستر آتش ولگردان و معتادان بر روی این سازه به فراوانی دیده می‌شود. بیشتر سنگ‌های این سازه‌ی ارزشمند از هم جدا شده و بر روی زمین ریخته و رها شده است. جای گذر چرخ‌های موتورسواران بومی و کشاورزان بر روی ویرانه‌های این سازه آشکار است.
به گزارش اَمرداد، رشد کَنده کاری های غیرمجاز در یک ساله گذشته بر روی تپه ها، میدان ها (:محوطه ها) کنار سنگ نگاره ها، پیرامون آتشکده و چهارتاقی ها و دیگر سازه های ارزشمند ملی رو به افزایش است و همین دانش باستان شناسی را با خطر جدی رو به رو کرده است. دست اندازی ها (:تعرض ها) به بازمانده های (:آثار) ملی تا آن اندازه پیش رفته است که باستان شناسان، کارشناسان و کُنشگران (:فعالان) میراث فرهنگی را بسیار نگران کرده و آنان خواستار رسیدگی و توجه بیشتر مدیران و سرپرستان (:مسوولان) فرهنگی کشور به ویژه سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که سرپرست اصلی این یادگارهای نیاکانی است، شده اند. این گروه به همراه هازمان دانشی (:جامعه علمی) باستان شناسی، خواستار برخوردهای برنده تر (:قاطع تر) نیروهای یگان پاسداران سازمان میراث فرهنگی و همچنین دادرسان و داوران (:قضات) شده اند تا با این کارها بتوان از دست درازی های بیشتر پیشگیری کرد.
این کنده کاری ها افزون بر آسیب های برگشت ناپذیر (:غیرقابل جبران)، لایه های باستان شناسانه ی این بازمانده ها را از میان می برد و همین تهدیدی جدی برای دانش باستان شناسی و مِهرازی (:معماری) است. زیرا با این آسیب ها، داده های (:اطلاعات) برجای مانده در زیر خاک از میان می رود و ما را با دشواری و سختی شناخت بیشتر این یادگاری ها درآینده رو به رو خواهد کرد. این پُرسمان (:مساله) زمانی روشن ترخواهد شدکه به گفته ی فَرنشین (:رییس) پژوهشکده ی باستان شناسی کشور بیش از نیمی از بازمانده های کشور هنوز هیچ کاوشی در آن ها انجام نشده است.
از دیگر دشواری های این آتشکده ی کهن و سِتُرگ، نبود تعیین حریم و نگهبان است. از سویی دیگر، این یادمان به شوَند (:دلیل) دور از دسترس بودن مرکز اداره ی میراث فرهنگی شهرستان همواره با تهدیدات بیشتری رو به رو است. نبود جاده ای در خُور نیز، از دیگر دشواری های این بازمانده به شمار می آید.
هر چند که برخی از باستان شناسان به شوَند نبود سفال های برجسته (:شاخص) و بر پایه ی گواهان بیرونی(: شواهد سطحی)، این سازه را آتشکده ی نامدار «آذر فرنبَغ» نمی دانند، ولی تا کاوش های باستان شناسی بر روی این سازه انجام نشود، نمی توان به درستی و با استواری سخنی را به میان آورد. پُرسمانی که همین باستان شناسان به آن باور داشته و می پذیرند.
اردشیر خورشیدیان، پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران و یکی از موبدان سرشناس کشور در همین زمینه به اَمرداد می گوید : « آتش نُماد راستی و پاکی است و از گذشته های دور، ایرانیان آن را گرامی می داشتند. اگر به خوبی و با ژرف نگری (:دقت) و نیک بنگریم، می بینیم که تا همین 150 سال پیش کبریت وجود نداشته است، آن گاه به ارزش آتشکده ها پی خواهیم برد. این آتش در همه جای جهان است و از آن بهره می برند و آن را پاس می دارند. این آتش که هزاران سال پیش پدیدار شده بوده، پس از روی کار آمدن «اَشو زرتشت» دگرگونه شد و رنگ و بوی فلسفی، آیینی و عرفانی به خود گرفت که در ادب پارسی و چکامه های بزرگان نیز، نمود پیدا کرده است. در نَسک (:کتاب) اَوستا ما با 16 گونه آتش (آتش زرگر، نانوا، آهنگر و...) رو به رو هستیم که با درهم آمیختن آن ها، آتش آتشکده های بزرگ پدیدار می شده است. ما درکلام و زبان خودمان می گوییم، " تَش" را «مَز» می کنیم، به چَم (:معنای) این که، آتش را بزرگ می کنیم. آتش نُماد پاکی و اَردی بهشت است که ماه دوم سال هم جشن پاسداشت آتش است و همچنین در جشن آذرگان که نهمین ماه سال است. آذر به چَم آتش است و آتش همان پاکی و راستی است».
دکتر خورشیدیان ادامه می دهد : « ما سه آتشکده ی بزرگ در ایران داشته ایم که از روزگار اشکانیان جایگاهی برای گِرد آمدن افراد بوده که هرکدام وابسته (:مرتبط) به گروهی بوده است. آتشکده ی «آذر فَرنبغ» در پیوند با موبدان بوده که در آن جا انجمن مُغان شکل می گیرد و در روزگار ساسانیان به جایگاه راستین خود می رسد. در این آتشکده، تربیت موبدان زرتشتی انجام می شده و سپس آنان را به سراسر ایران پخش می کردند. جایگاه این آتشکده، همانند، دانشگاه و آموزشگاه بوده است، مانند حوزه ی علمیه های امروزی. در این جایگاه، گِرد همایی برپا می شده و سخنرانی (:کنفرانس) می گذاشتند و برای اداره ی کشور تصمیم می گرفتند».
این موبد موبدان کشور می افزاید : « اردشیر بابکان از همین آتشکده برخاسته است. او به درستی دین را ابزاری کرد و دین مَزدیَسنا (زرتشتی) را راه انداخت و آن را گسترش داد. پدربزرگ اردشیر، ساسان نیز، موبد همین آتشکده بوده و او نیز موبد زاده بوده است. کار اردشیر شاه از آن روی ارزشمند و درخُور و نیاز بود که «کُنستانتین» با رِخنه در شهرهای ایران، افراد را به عیسویت فرا می خواند و حتا اَرمنی ها را نیز عیسوی کرد و تبلیغات گسترده ای را به راه انداخته بود. اردشیرساسانی با این کار در برابر رُوم ایستاد و آیین کهن ایرانی را نگه داشت و آن را پاسداری کرد».
خورشیدیان در بخش دیگری از سخنان خود درباره ی سه آتشکده ی بزرگ ساسانی به ما می گوید : « آتشکده «آذر گُشَسب» ویژه آرتشیان بود که اکنون در تکاب آذربایجان و با نام مجموعه ی تخت سلیمان آن را می شناسیم. آتشکده ی « آذر بُرزین مهر» ویژه کشاورزان بوده که در خراسان بزرگ و «ریوَند» امروزی جای گرفته است که به همراه همین آتشکده ی « آذر فرنبغ» از مهم ترین و بزرگ ترین آتشکده های ایران در زمان ساسانیان به شمار می آمده که آتشکده ی موبدان از ارزش بالاتر و جایگاه ویژه تری برخوردار بوده است».
نویسنده ی نَسک اندیشه در تخت جمشید درباره ی آتشکده «آذرفرنبغ» و آتش آن به اَمرداد می گوید : « پس از یورش تازیان به این سرزمین، موبدان آتش این آتشکده را با خود به کوه «شِگَفت یزدان» در " عَقدای" یزد برده و تا 600 – 700 سال پنهانی از آن پاسداری و نگهداری می کنند و آن را روشن نگه می دارند. این جایگاه به گمان بسیار در نزدیکی " پیربانو پارس" بوده است. سپس بر پایه ی نوشته های موجود در سال 552 خورشیدی از آن جا به اَردکان آورده شده و تا 300 سال مخفیانه نگه داری شده است. این آتش، پس از آن در سال 852 به یزد برده شد ودرکویِ «تَل» آتشکده ی «راچونه» (به چَم پله)، نگهداری شد. سپس تر در خانه ی یکی ازموبدان نگه داری شد تا سال 1313 خورشیدی که آتشکده ی یزد ساخته شد و این آتش سِپَند (:مقدس) به این آتشکده جابه جا شد و همچنان پس از نزدیک به 1500 سال روشن است که آتش آن به دیگر شهرهای ایران راه یافته که شهرهای، کرمان- تهران- شیراز- اهواز و... از آن روشنایی گرفته اند».
این موبد موبدان در بخش دیگری از سخنان خود درباره ی ارزش آتش نزد ایرانیان باستان و زرتشتیان می افزاید : « ایرانیان نگاه ویژه ای به آتش داشته و آن را سوی نیایش خود جای داده اند. ارزش آتش همانند درفش (:پرچم) می باشد که انرژی دهنده است. این آتش امروزه هر سال دوبار «مَز یا بزرگ» می شود. ما امروزه پنج گونه آتش داریم، آتش مادی که با چوب می سوزد- آتشی که در وجود خودمان است که به آن آتش عشق و همازوری می گوییم- آتشی که در تن و بدن مردمان و جانوران جای دارد و در «فَرشگرد» و زندگی آینده بازی خواهد کرد که آن را همان غریزه دانسته اند-آتش وجودی خودمان که با خوراک خوب و تندرستی به دست می آید و نور فَرهی که ذره ای از وجود پروردگار است».
خورشیدیان درپایان به دیدگاه فلسفی آتش می پردازد و می گوید : « ما باید به سوی روشنایی برویم و دانش نیک بیاموزیم، فرهنگ بیاموزیم و هماهنگ به سوی بالا رفتن باشیم و درکل خودمان بسوزیم و به دیگران روشنایی ببخشیم».
به گزارش اَمرداد، آتشکده ی کاریان یا «آذرفرنبغ» با بلندای نزدیک 20 متر در گذرکاریان، از دهستان هرم و کاریان، بخش جویُم، شهرستان لار ودر 42 کیلومتری جنوب باختری (:غربی) جویم در نیمه راه بندر سیراف به دارابگرد جای دارد. نمایه (:نقشه) اصلی این آتشکده به شکل ذوزنقه بوده که گوشه های جلویی آن نزدیک به 5 متر پهنا و 7 متر بلندا دارد. درجلو این گوشه، سکویی به بلندای یک متر و نیم از سطح زمین جای گرفته است. بر فراز این سکو در بلندای 3 متری بر روی دیواره گودالی (:حفره ای) مثلثی شکل است. کاراسته (:مصالح) به کار رفته در دیواره این آتشکده آجر و گل می باشد. بر روی ایوان(:صفه) آتشکده بازمانده هایی از راهرو و اتاق دیده می شود که به درون فرو ریخته است.
این آتشکده بزرگ ترین و مهم ترین آتشکده در زمان ساسانیان بوده است که ایرانیان دلبستگی ویژه ای به این آتشکده داشته اند.
آورده شده است که بر سنگ نبشته ای به زبان پهلوی نگاشته اند که سی هزاردینار هزینه ساختمان آن شده است.
این آتشکده ی ارزشمند، امروزه به ویرانه ای دگرگون شده و روزگار غم باری دارد و در تیررَس دست اندازی سودجویان وچپاوُل گران یادمان های تاریخی- فرهنگی جای گرفته است.
آتشکده ی کاریان یا «آذرفَرنبَغ» لار در تاریخ 25 اسپند ماه 1379 خورشیدی با شماره ی 3417 در سیاهه ی یادمان های ملی به ثبت رسیده است.
 


جای گذر موتورسواران بر روی یادمان ملی


آتش معتادان و ولگردان بر روی آتشکده کاریان پارس


تنها دیوارهایی به شکل ذوزنقه از این سازه باشکوه برجای مانده است


نمونه ای از سفال های موجود


بیشتر سنگ های این سازه ازهم جدا شده و بر روی زمین ریخته است


وضعیت بسیار بد جاده ورودی


حفاری غیرمجاز که به تازگی انجام شده است


رودخانه ای که در نزدیک آتشکده است و چند سالی خشک شده


رشدحفاری های غیرمجاز نگرانی باستان شناسان را به همراه داشته است

 

Post your comment

Comments

Be the first to comment

Sign in or sign up to post comments.

Related articles